Xie He (謝赫)

Xie He – chiński krytyk sztuki, teoretyk i eseista, żyjący w okresie przełomu dynastii Sui i Tang (ok. VII–VIII w. n.e.). Jest autorem najważniejszego starożytnego traktatu o teorii malarstwa chińskiego – „Six Principles of Painting” („Liu Bian”), który wywarł znaczący wpływ na rozwój chińskiej sztuki wizualnej oraz na późniejsze nurty wschodnioazjatyckie.

Życie

Dokładne dane biograficzne Xie He są niepewne, ponieważ zachowało się jedynie kilka fragmentów jego dzieł oraz wzmianki w późniejszych źródłach. Szacuje się, że urodził się w okolicach 640 roku w prowincji Henan i był członkiem rodziny o tradycjach urzędniczych. W młodości studiował konfucjanizm, poezję oraz kaligrafię, co później znalazło odzwierciedlenie w jego teorii sztuki.

Dzieło: „Six Principles of Painting”

Traktat „Six Principles of Painting” (chiń. 六条论, liù tiáo lùn) składa się z sześciu zasad, które Xie He uznał za niezbędne do oceny i tworzenia wysokiej jakości malarstwa. Każda zasada została przedstawiona jako „rozdział” i opisuje zarówno techniczne, jak i duchowe aspekty dzieła.

Spirit Resonance (氣韻生動, qì yùn shēng dòng) – podkreśla znaczenie “życia” i „energii” w obrazie, które powinny oddziaływać na widza.
Bone Method (骨法傳神, gǔ fǎ chuán shén) – odnosi się do techniki pędzla i proporcji, które nadają postaciom charakter oraz „szkielet” formy.
Correspondence to the Object (應物象形, yìng wù xiàng xíng) – wymaga wiernego odwzorowania rzeczywistości przy jednoczesnym zachowaniu jej wewnętrznej istoty.
Suitability of Colours (繪事體物, huì shì tǐ wù) – dotyczy harmonii barw oraz ich odpowiedniego zastosowania w zależności od tematu i nastroju.
Transmission by Copying (傳移摹寫, chuán yí mó xiě) – podkreśla rolę kopiowania mistrzowskich dzieł jako metody nauki i zachowania tradycji.
Clear and Distinct Placement (經營之法, jīng yíng zhī fǎ) – odnosi się do kompozycji i organizacji elementów na płótnie, co zapewnia klarowność i równowagę.

Traktat został spisany w formie krótkich aforyzmów i później rozbudowany w komentarzach późniejszych artystów, m.in. w dziełach Zhu Gu i Yuan Hui.

Wpływ i znaczenie

„Six Principles of Painting” stały się podstawą edukacji artystycznej w akademiach dynastii Tang i Song. Ich wpływ można dostrzec w:

Rozwoju malarstwa krajobrazowego oraz w technikach pędzla używanych w chińskiej kaligrafii.
Kształtowaniu teorii estetycznych w późniejszych dziełach japońskich artystów, zwłaszcza w szkole Zhao Mingjian.
Ugruntowaniu roli krytyki sztuki jako dyscypliny akademickiej w kulturze chińskiej.

Źródła i dalsza lektura

Główne źródła informacji o Xie He to:

„History of Chinese Painting” (Zhang Guan, 825 n.e.) – anonimowy kompilat, zawierający fragmenty oryginalnego tekstu.
„Treatise on Painting” – edycja krytyczna przygotowana przez Wanga Xianga (2004).
Artykuły w encyklopediach Encyclopedia Sinica oraz w Oxford Chinese Art (wydanie polskie).

Powiązane pojęcia

Więcej informacji można znaleźć w następujących artykułach: